آسیب رباط صلیبی از علت تا درمان

رباط صلیبی

رباط‌ها نوارهای محکمی هستند که یک استخوان را به استخوان دیگر متصل می‌کنند. ساختار استخوانی مفصل زانو از استخوان ران، استخوان درشت‌نی و کشکک تشکیل می‌شود. رباط صلیبی یکی از چهار رباط اصلی داخل زانو است که استخوان ران را به استخوان درشت نی متصل می کند.

زانو اساسا یک مفصل لولایی است که از چهار رباط اصلی تشکیل شده است. این رباط‌ها عبارتند از:

• رباط طرفی داخلی (MCL) که در امتداد داخل زانو قرار دارد و از خم شدن زانو به داخل جلوگیری می‌کند.
• رباط طرفی خارجی (LCL) در امتداد بیرونی زانو قرار دارد و از خم شدن زانو به بیرون جلوگیری می‌کند.
• رباط صلیبی قدامی (ACL) در وسط زانو قرار دارد و از لغزش استخوان ساق پا در جلوی استخوان ران جلوگیری می‌کند.
• رباط متقاطع خلفی (PCL) با رباط صلیبی کار می‌کند و از لغزش استخوان ساق پا به سمت عقب در زیر استخوان ران جلوگیری می‌کند.

سطح تحمل کننده وزن زانو توسط لایه‌ای از غضروف مفصلی پوشیده شده است. در دو طرف مفصل، بین سطوح غضروفی استخوان ران و درشت نی، منیسک داخلی و منیسک جانبی قرار دارند. منیسک‌ها به عنوان ضربه‌گیر عمل می‌کنند و با غضروف کار می‌کنند تا فشارهای بین درشت نی و استخوان ران را کاهش دهند.

رباط صلیبی قدامی یا ACL یکی از رباط‌های کنترل‌کننده حرکت زانو به سمت جلو و عقب است. این رباط به همراه رباط صلیبی خلفی (pcl) که شکل متقاطع دارند، به حالت X در درون زانو جای گرفته‌اند. در واقع رباط صلیبی قدامی نواری بافتی در مرکز زانو است که به صورت مورب حرکت می‌کند تا هنگام حرکات چرخشی زانو آن را پایدار نگه دارد.

پارگی رباط صلیبی

منظور از پارگی رباط صلیبی زانو آسیب به رباط صلیبی قدامی (ACL) است که در مرکز زانو قرار دارد. پاره شدن رباط صلیبی زانو ممکن است به صورت جزئی (بخشی از رباط پاره شود) یا کامل (رباط دو تکه شود) باشد.

حدود نیمی از صدمات وارده به رباط صلیبی قدامی همراه با آسیب به سایر ساختارهای زانو مانند غضروف مفصلی، منیسک یا سایر رباط‌ها است. پارگی رباط صلیبی بر اساس شدت آن می‌تواند در سه سطح مختلف درجه‌بندی شوند:

1.پارگی رباط صلیبی درجه یک (خفیف)

• بافت رباط کشیده شده است، اما پارگی وجود ندارد.
• حساسیت و تورم کمی وجود دارد.
• زانو در حین فعالیت احساس بی ثباتی نمی‌کند.

نکته: در چنین حالتی بیمار درد شدیدی حس نمی‌کند (حتی ممکن است هیچ دردی نداشته باشد) اما درمان پزشکی حتما نیاز است؛ چراکه همین آسیب‌دیدگی خفیف، خطر آسیب دیدگی مجدد را بالا می‌برد.

2.پارگی رباط صلیبی درجه دو (جزئی)

• بافت رباط تا حدی پاره شده یا پارگی ناقص همراه با خونریزی دارند.
• حساسیت کم و تورم متوسط، ​​همراه با از دست دادن عملکرد وجود دارد.
• ممکن است که مفصل در طول فعالیت، احساس ناپایداری کند یا قادر به استفاده از زانو نباشید.
• درد با معاینه و لمس، شدید می‌شود.

3.پارگی رباط صلیبی درجه سه (شدید)

• بافت رباط کاملاً پاره شده (پارگی واضح و کامل است)؛ خود رباط به طور کامل، دو قسمت می‌شود.
• ممکن است خونریزی زیرپوستی را شاهد باشید.
• حساسیت وجود دارد، اما درد محدود است؛ زیرا تمام بافت‌های مفصل از بین رفته‌اند.
• ممکن است که تورم کم یا زیاد باشد.
• رباط نمی‌تواند حرکات زانو را کنترل کند. زانو احساس ناپایداری می‌کند یا حتی از جای خود بیرون می‌زند.
• همارتروز (خونریزی داخل مفصل) در عرض ۱-۲ ساعت رخ می‌دهد.

علائم پارگی رباط صلیبی

هنگامی که رباط صلیبی قدامی آسیب می‌بینید، ممکن است صدای ترکیدن یا ترک خوردن را بشنوید و ممکن است احساس کنید زانوی خود از محل خود خارج می‌شود. درد همراه با تورم در عرض ۲۴ ساعت، باعث تورم زانو خواهد شد.

سایر علائم پاره شده رباط صلیبی زانو معمول عبارتند از:

• شنیدن صدای بلند پاپ یا کلیک
• درد شدید و عدم توانایی در ادامه دادن فعالیت
• تورم زانو و تشدید آن ساعاتی پس از آسیب
• احساس بی‌ثباتی هنگام تحمل وزن بدن
• احساس خالی شدن زانو

دلایل پارگی رباط صلیبی

پارگی رباط صلیبی زانو اغلب در طول فعالیت‌های ورزشی و تناسب اندام اتفاق می‌افتد. در طی انجام این فعالیت‌ها فشار سنگینی به زانو وارد می‌شود. هنگامی که رباط آسیب می‌بیند، معمولا پارگی جزئی یا کامل بافت به‌وجود می‌آید. یک آسیب خفیف ممکن است باعث کشیدگی رباط شود اما رباط پاره نشود.

مهم‌ترین دلایل پارگی رباط زانو شامل موارد زیر است:

• کاهش ناگهانی سرعت و توقف ناگهانی
• تغییر ناگهانی جهت (برش)
• فرود ناشی از یک پرش
• ضربه مستقیم به زانو یا برخورد، مانند تکل فوتبال

تست پارگی رباط صلیبی

با یک شرح حال مناسب (مکانیسم آسیب و شناسایی آسیب های احتمالی قبلی) و معاینه بالینی دقیق می توان در اغلب موارد آسیب ACL را تشخیص داد. در بیشتر موارد تورم مفصل به علت خونریزی داخلی وجود دارد و این تورم در عرض چند ساعت بروز می کند.

گاهی به علت گیر افتادن انتهای باقی مانده رباط صلیبی پاره شده، باز شدن کامل زانو غیرقابل انجام می باشد. باید دقت داشت که پارگی رباط صلیبی قدامی ممکن است همراه با دررفتگی یا نیمه در رفتگی کشکک زانو باشد بنابراین باید کشکک زانو هم با دقت معاینه شود. تست های مختلفی برای ارزیابی رباط صلیبی قدامی(ACL) وجود دارند که توسط متخصص ارتوپدی انجام می شود و حتی برای تشخیص دقیق‌تر و درمان مناسب، توصیه می‌شود تست‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی، آنتروگرافی، اسکن ام‌آرای زانو نیز مورد استفاده قرار گیرند.

در اینجا یکی از تست ها را توضیح می دهیم و تاکید میکنیم که این تست ها باید توسط پزشک انجام گیرد.

تست کشویی قدامی

تست کشویی قدامی تست حساس دیگری برای تشخیص پارگی رباط صلیبی قدامی است. به علت اسپاسم عضلات پشت ران ( عضلات همسترینگ) که تست را تحت تاثیر قرار می دهند کمتر قابل اعتماد است. برای انجام تست بیمار به پشت خوابیده و زانوها را در وضعیت خم شدگی 90 درجه قرار می‌دهد.

پزشک جلوی وی نشسته و با دو دست پشت قسمت زیر زانو را می‌گیرد و ساق را به سمت خود می‌کشد، در صورت آسیب دیدگی رباط صلیبی قدامی استخوان درشت نی جلو می‌آید.

جوش خوردن رباط صلیبی

جوش خوردن رباط صلیبی پاره، این واقعیت دردناک و دشوار به عنوان یکی از متداول‌ترین آسیب‌های زانو و یک چالش جدی در مسیر توانبخشی شناخته می‌شود. شناسایی علل، نحوه تشخیص و بهبودی آن، گام اولیه در مدیریت و درمان جوش خوردن رباط صلیبی پاره است.

در صورتی که وضعیت رباط صلیبی فرد، به شکلی باشد که امکان جوش خورد‌‌‌ن آن، بدون جراحی وجود داشته باشد، می‌توان عوامل مختلفی را در تسریع جوش خورد‌ن و کیفیت آن، موثر دانست. دقت داشته باشید که این موارد موثر در جوش خورد‌ن رباط صلیبی، ممکن است از فردی به فردی دیگر، متفاوت باشند.

با بی‌حرکت نگه داشتن زانو، می‌توانید جوش خورد‌ن آن را تسریع کنید. همان طور که در بالا نیز اشاره کردیم استفاده از بریس، عصا یا همین طور گچ گرفتـن، ممکن است به بهبودی این وضعیت کمک کند. این در واقع یکی از نخستین اقداماتی است که باید انجام دهید. به جز آن، استراحت کردن کامل و استفاده از مکمل‌ها و ویتامین‌ها نیز ضرورت دارد.

بازگشت به وضعیت عادی، باید رفتـه رفتـه صورت بگیرد و تمرینات فیزیوتراپی و پس از آن انجام حرکات عادی روزمره، طبق یک برنامه زمان بندی شد‌‌‌‌‌ه و مستمر، پیش برود. دقت داشته باشید که لازم است حتما انتظارات در سطح واقع بینانه باشند و برای بهبودی و بازگشت به روال عادی، به اندازه کافی صبور بود.

درمان پارگی رباط صلیبی

راه‌کارهای درمان پارگی رباط صلیبی قدامی (ACL) با هدف کاهش درد، تورم بازیابی حرکت معمول زانو و تقویت عضلات اطراف آن انجام می‌شود. در واقع پزشک متخصص ارتوپدی با توجه به شدت آسیب ACLزانو و تمایل شما به تغییر فعالیت‌تان، در مورد انتخاب یکی از روش‌های درمانی مانند جراحی و توانبخشی یا صرفا توانبخشی و استراحت در منزل تصمیم می‌گیرد.

درمان پارگی رباط صلیبی بدون جراحی

به طورکلی درمان رباط صلیبی قدامی به دو صورت غیرجراحی یا جراحی است. فیزیوتراپی در هر دو روش غیرجراحی و جراحی )گاهی حتی قبل از عمل جراحی( جهت تسریع و افزایش کیفیت روند درمانی مؤثر است.

مهمترین اهداف فیزیوتراپی عبارتنداز:

• کاهش درد، التهاب و تورم
• افزایش دامنه حرکتی مفصل
• تقویت عضلات با توجه به درجات آسیب
• آموزش تمرینات حس عمقی
• آموزش تمرینات زنجیره حرکتی بسته
• افزایش تعادل و عملکرد فرد
• برگشت سریع تر فرد به فعالیتهای روزمره یا ورزش حرفه ای

درمان آسیب رباط صلیبی درجه یک

در ابتدا از روشهایی جهت کاهش التهاب، درد و تورم استفاده میشود (مثلا استفاده از یخ) . به تدریج تمرینات دامنه حرکتی مفصل زانو با توجه به درد انجام میگردد. سپس تمرینات تعادلی و عملکردی شروع میشوند. در نهایت تمرینات تقویت عضلات انجام میگیرد. هدف اصلی در این مسیر کاهش التهاب و ترمیم مجدد بافت آسیب دیده همراه با افزایش دامنه حرکتی، بهبود تعادل و تقویت عضلات جهت پیشگیری از آسیب مجدد است.

درمان آسیب رباط صلیبی درجه دو

اصول درمان همانند مرحله درجه یک آسیب است. اما به دلیل آسیب بیشتر از یک بریس جهت حفاظت از بافت آسیب دیده نیز استفاده میشود.

درمان آسیب رباط صلیبی درجه سه

در پارگی کامل ممکن است به عمل جراحی نیاز باشد. اگر بیمار فرد مسنی باشد و رباط متقاطع جلویی پاره شده باشد، انجام عمل جراحی با توجه به سطح پایین فعالیت فرد و آرتروز زانو توصیه نمیشود. اما اگر فردی جوان و فعال و یا به خصوص یک ورزشکار حرفهای دچار پارگی کامل گردد معموالً عمل جراحی توصیه میشود. در بیمارانی که عالوه بر رباط متقاطع جلویی، دچار پارگی رباط طرفی داخلی (MCL )نیز می شوند (که شیوع بالایی نیز دارد)معمولا به علت درد و تورم زیاد، زمان جراحی رباط متقاطع جلویی، جهت جلوگیری از فیبروز مفصلی به تاخیر می افتد. فیبروز مفصلی یک عامل مهم کاهش دامنه حرکتی مفصل زانو است. چنین بیمارانی به تدریج با کاهش درد، تورم، افزیش دامنه حرکتی مفصل، تقویت عضلات اطراف زانو و طبیعی شدن راه رفتن آماده عمل جراحی می شوند.

قرص ترمیم رباط صلیبی

برخی از مکمل‌ها و قرص‌ها در جوش خورد‌ن و ترمیم رباط صلیبی، نقش کمک‌کننده دارند. از این روی اگر بخواهید فرایند ترمیم رباط و جوش خورد‌ن آن، تسریع پیدا کرد‌ه و زودتر بهبودی کامل خود را بازیابید، استفاده از این مکمل‌ها، توصیه می‌شود. از جمله قرص‌های موثر در جوش خورد‌‌ن رباط صلیبی، موارد زیر را داریم:

• قرص ویتامین A: ویتامین A، به تولید کلاژن در بدن کمک کرده و باعث ترمیم بافت به مراتب قوی‌تری می‌شود. از این روی لازم است که برای تامین ویتامین A، جهت جوش خورد‌ن سریع‌تر رباط صلیبی، به سراغ مکمل‌های آن بروید.
• ویتامین سی: همین طور ویتامین سی، یکی دیگر از قرص‌ها و مکمل‌ها برای تقویت استخوانی و ترمیم بافت تاندون‌ها است. به علاوه خواص ضدالتهابی ویتامین سی، به تسریع روند بهبودی، کمک زیادی خواهد کرد. در صورتی که بدن شما دچار کمبود ویتامین سی باشد، ممکن است به طور بالقوه این موضوع موجب تضعیف رباط‌ها شود.
• قرص روی: به علاوه یکی دیگر از قرص‌هایی که برای ترمیم بافت، کارایی دارند، قرص روی است. در صورتی که می‌خواهید هر چه زودتر بافت رباط صلیبی، بهبود پیدا کرده و جوش خورد‌ن آن تسریع شود، قرص روی را در برنامه درمانی خود، قرار دهید.

البته در صورت مشورت با پزشک، احتمالا قرص و داروهای دیگری برای جوش خورد‌ن هر چه سریع‌تر رباط صلیبی، برای شما تجویز خواهند شد. از این روی پیشنهاد می‌شود که حتما در این مورد با پزشک خود مشورت کرد‌ه و از بهترین داروها برای جوش خورد‌ن رباط صلیبی، استفاده کنید.

عمل رباط صلیبی

معمولا عمل ACL برای ورزشکارانی توصیه می‌شود که می‌خواهند به فعالیت ورزشی خود با تغییر ناگهانی جهت، پرش و جهش ادامه دهند. این نوع درمان ترمیمی به بهبودی سریع‌تر آن‌ها کمک می‌کند. با این حال، پزشک در مواردی که افراد عادی به شدت دچار پارگی ACL و درد زانو شده باشند هم جراحی انجام می‌دهد.

به طور کلی جراحی ACL به معنی دوختن پارگی این رباط نیست؛ بلکه جراح، رباط پاره‌شده را با تکه‌ای از تاندون بخش دیگری از پا یا زانو جایگزین می‌کند. همچنین می‌توان از تاندون فردی که از دنیا رفته برای پیوند استفاده کرد.

معمولا پزشکان متخصص ارتوپدی برای درمان آسیب ACL از جراحی آرتروسکوپی استفاده می‌کنند. این بدان معنی است که آن‌ها از طریق برش‌های کوچکی در اطراف زانو، ابزارهای ظریف و دوربینی را به درون زانو وارد می‌کنند. در حال حاضر پزشکان مشغول تحقیقات پیوسته‌ای هستند تا دریابند، آیا روش جدید جراحی ACL از مراقبت‌های استاندارد بهتر است یا خیر. رویکرد نوین ترمیم رباط صلیبی زانو، روش  Bridge-Enhanced است. این روش برخلاف جراحی ACL، باعث بهبود خودبه‌خود ACL پاره‌شده می‌شود و نیازی به تعویض ندارد.

چه افرادی کاندید جراحی رباط صلیبی هستند؟

از میان افرادی که دچار پارگی رباط صلیبی قدامی شده اند افرادی نیاز به جراحی دارند که:
🔸️ورزشکار حرفه‌ای هستند یا شغلی دارند که نیازمند قدرت و پایداری در زانو می‌باشند.
🔸️وقتی روی زانوی آسیب دیده می‌ایستند بی‌ثبات هستند.
🔸️چند آسیب هم‌زمان در زانو دارند.
🔸️دوره‌ی بازتوانی را کامل کرده و هنوز در زانوی خود ناپایداری دارند.

چه افرادی می توانند درمان غیر جراحی رباط صلیبی انتخاب کنند؟

افرادی با یکی از شرایط زیر می‌توانند درمان غیرجراحی را انتخاب کنند:
🔸️پارگی ناکامل ACL دارند که ممکن است با استراحت و بازتوانی بهبود یابند.
🔸️سن شان بالای 60 سال باشد.
🔸️اگر پارگی ACL بازسازی نشود می‌تواند خطر مشکلات بعدی در زانو را بیشتر کند؛ از جمله درد مزمن، کاهش میزان فعالیت و آسیب به دیگر قسمت‌های زانو (مانند منیسک‌ها)

مدت زمان ترمیم رباط صلیبی

پس از جراحی ، زمان بهبودی معمولاً حداقل 9 ماه طول می کشد . این شامل مراحل اولیه بهبودی پس از جراحی و فیزیوتراپی است. مدت زمان ترمیم رباط صلیبی پس از جراحی بستگی به چندین عامل دارد، از جمله:

• نوع جراحی: استفاده از روش‌های جراحی مختلف ممکن است مدت زمان ترمیم را تحت تأثیر قرار دهد. برای مثال، جراحی ACL reconstruction (بازسازی رباط صلیب قدامی) معمولاً نیازمند مدت زمان بیشتری برای ترمیم است.
• سن و سلامتی بیمار: سلامتی عمومی بیمار و وضعیت عملکردی ورزشی او می‌تواند تأثیر زیادی در مدت زمان ترمیم داشته باشد. برای مثال، افراد جوان‌تر ممکن است مدت زمان کمتری برای ترمیم نیاز داشته باشند.
• فیزیوتراپی و تمرینات: مدت زمان ترمیم را می‌توان با انجام تمرینات فیزیوتراپی منظم و توصیه‌های پزشک و فیزیوتراپیست کوتاه‌تر کرد.
• مراقبت و استراحت: استراحت مناسب و مراقبت پس از جراحی نقش مهمی در ترمیم و بهبود سریع بیمار دارد.

با توجه به این عوامل، ممکن است مدت زمان ترمیم برای هر فرد متفاوت باشد. اما به طور کلی، مدت زمان تقریبی برای ترمیم رباط صلیبی پس از جراحی معمولاً حدود 6 تا 9 ماه است، اما در مواردی ممکن است تا 12 ماه یا بیشتر هم طول بکشد.