منیسک یک پد غضروفی است که بهعنوان ضربهگیر عمل کرده، تغذیه زانو را تسهیل میکند، استرس را انتقال داده و روانکاری را افزایش میدهد. هنگامی که مینیسک پاره میشود، یک کیست کوچک در مجاورت پارگی ایجاد میشود. تصور میشود که این کیست بهعنوان بخشی از پاسخ درمانی بدن ایجاد میشود. کیست منیسک مجموعهای از مایع مفصلی (مایع سینوویال) است که هنگام پارگی غضروف مینیسک، معمولاً بهدلیل آسیب زانو تشکیل میشود. درحالیکه کیستهای منیسک جدی نیستند، میتوانند باعث درد و تورم زانو یا مشکلات حرکتی زانو شوند.
کیست مینیسک زانو چیست؟
کیست مینیسک زانو یک برآمدگی پر از مایع است که در نزدیکی مفصل زانو بهوجود میآید و اغلب پس از پارگی مینیسک ایجاد میشود. این کیستها معمولا در قسمت داخلی یا خارجی زانو ظاهر میشوند و درد، تورم و محدودیت حرکتی ایجاد میکنند. پس از پارگی مینیسک، مایع مفصلی از داخل مفصل به فضای ایجادشده نشت میکند و کیست را تشکیل میدهد. این کیست معمولا حاوی مایع غلیظ و ژلاتینی است.
کیست منیسک چگونه ایجاد می شود؟
کیست های منیسک اغلب همراه با پارگی های منیسک مشاهده می شوند که به دلیل تغییرات دژنراتیو در مینیسک و همچنین آسیب دیدن زانو مانند پیچ خوردن آن رخ می دهند. کیست های منیسک بیشتر در مردان 20 تا 30 ساله و معمولا به صورت پارگی شکاف افقی در افراد مشاهده می شوند. این نوع پارگی ممکن است به دلیل چرخش بیش از حد زانو و یا در اثر ضربه مستقیم به جلو یا کنار زانو ایجاد شود. وارد شدن نیروی نامتناسب روی زانوها، مانند زمانی که روی یک سطح ناهموار می دوید، نیز می تواند باعث این نوع آسیب شود.
علاوه بر این موارد، ممکن است کیست در اثر تخریب منیسک ایجاد شود. ایجاد کیست منیسک به این دلیل معمولا به مواردی همچون سن و یا آرتروز مرتبط است. پارگی منیسک باعث می شود مایع مفصلی از مفصل نشت کند؛ چیزی که باعث ایجاد کیست می شود.
کیست منیسک یک کیست واقعی نیست و درواقع از مایع مفصلی جابجا شده تشکیل شده است. هنگامی که مایع از مفصل خارج می شود، در یک کیسه جمع میشود و کیست مینیسک را تشکیل میدهد. در این شرایط پارگی غضروف می تواند به عنوان دریچه یک طرفه عمل کند، مایع می تواند از مفصل به داخل کیست انتقال یابد، اما نمی تواند به داخل مفصل برگردد. به همین دلیل مایع همچنان در کیست شروع به جمع شدن می کند.
علت ایجاد کیست مینیسک زانو
کیست مینیسک زانو اغلب در نتیجه پارگی در غضروف مینیسک ایجاد میشود. مینیسکها دو قطعه غضروفی C شکل هستند که بهعنوان ضربهگیر در زانو عمل میکنند. زمانی که این غضروفها پاره شوند، مایع مفصلی از داخل مفصل به فضای ایجاد شده نشت میکند و کیست را تشکیل میدهد.
علل اصلی ایجاد پارگی مینیسک و در نتیجه کیست مینیسک عبارتاند از:
- آسیبهای ناگهانی: پیچخوردگی زانو، ضربه مستقیم به زانو یا چرخش ناگهانی زانو هنگام ورزش یا فعالیتهای بدنی میتواند باعث پارگی مینیسک شود
- آسیبهای تدریجی: استفاده بیشازحد از زانو، تغییرات تخریبی ناشی از افزایش سن یا بهعبارتی دژنراسیون و همینطور آرتروز ممکن است منجر به پارگی مینیسک شوند
- حرکات تکراری: انجام حرکات تکراری، مانند چمباتمهزدن مکرر یا زانو زدن طولانیمدت به مینیسک فشار وارد میکند و ممکن است باعث پارگی آن شود
در ضمن اضافهوزن، افزایش سن و آرتروز نیز از عوامل خطرزایی هستند که گاهی منجر به کیست مینیسک زانو میشوند.
علائم کیست مینیسک زانو
کیست مینیسک زانو اغلب با علائمی همراه است که در فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد میکند. این علائم معمولا به دلیل پارگی مینیسک و تجمع مایع مفصلی در اطراف آن ایجاد میشوند. علائم شایع کیست مینیسک عبارتاند از:
- درد: درد در ناحیه زانو، بهخصوص هنگام خم و راست کردن زانو، یکی از شایعترین علائم است. درد ممکن است در قسمت داخلی یا خارجی زانو احساس شود
- تورم: تورم در اطراف زانو، بهخصوص در ناحیهای که کیست قرار دارد، ایجاد میشود
- سفتی زانو: احساس سفتی و محدودیت در حرکت زانو، بهخصوص هنگام برخاستن از حالت نشسته یا چمباتمهزدن، علامتی رایج است
- احساس قفلشدن زانو: در برخی موارد، ممکن است احساس کنید که زانوی شما قفل شده و نمیتوانید آن را بهراحتی حرکت دهید
- احساس یک توده: ممکن است هنگام لمس، یک توده نرم یا سفت در اطراف مفصل زانو حس کنید
- درد هنگام فعالیتهای ورزشی: فعالیتهایی، مانند دویدن، پریدن یا چرخیدن ممکن است درد را تشدید کنند
- تغییر شکل زانو: در موارد شدید، کیست ممکن است باعث تغییر شکل ظاهری زانو شود
- ناتوانی در تحمل وزن: در برخی موارد، کیست مینیسک باعث ضعف و ناتوانی در تحمل وزن روی پای آسیبدیده میشود
مهم است توجه داشته باشید که شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و به عوامل مختلفی، مانند اندازه کیست، محل آن و شدت پارگی مینیسک بستگی دارد. البته در بسیاری موارد، کیست مینیسک بدون علامت است و ممکن است بهطور اتفاقی در تصویربرداری تشخیص داده شود؛ اما در برخی موارد، کیست باعث علائم مذکور میشود. اگر هر یک از این علائم را تجربه کردید، حتما به متخصص ارتوپد دکتر حسین اکبری اقدم مراجعه کنید.
نحوه تشخیص کیست مینیسک زانو
برای تشخیص کیست منیسک میتوان از معاینه فیزیکی و لمس یک توده که روی مسیر مفصل داخلی یا جانبی زانو قرار دارد، استفاده کرد. با استفاده از تصویربرداری مانند MRI میتوان کیست و پارگی مرتبط با آن را به طور دقیق تشخیص داد. لازم به ذکر است که این وضعیت را نباید با “کیست بیکر” اشتباه گرفت. کیست بیکر مجموعه ای از مایع است که بیشتر در قسمت داخلی پشت زانو جمع می شود. هنگامی که زانو به هر دلیلی متورم می شود، مایع در این فضا توسعه می یابد و احتمال موجب ایجاد کیست می شود. با انجام تست های دامنه حرکتی پزشک میتواند در خصوص آسیب دیدن و پارگی غضروف ها نظر دهد.
زمانی که برای تشخیص کیست منیسک به پزشک مراجعه میکنید، احتمالا باید به سوالات زیر پاسخ دهید:
- درد زانو
- آسیب دیدن زانو
علاوه بر معاینه فیزیکی، پزشک برای تشخیص دقیقتر و شدت کیست منیسک معمولا از روش هایی همچون MRI استفاده می کند. MRI می تواند تشخیص را تایید کرده و اندازه و محل کیست را تعیین کند. سونوگرافی همچنین می تواند به تجسم کیست و هدایت آسپیراسیون جهت خالی کردن مایع درون آن کمک کند. انجام چنین آزمایشاتی اطلاعات دقیقتری در خصوص کیست و پارگی آن در اختیار پزشک قرار میدهد.
راه های درمان خانگی کیست مینیسک زانو
این روشها معمولا برای کیستهای کوچک و علائم خفیفتر توصیه میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- استراحت: اجتناب از فعالیتهایی که باعث درد و تورم میشوند
- یخدرمانی: یخدرمانی جزو روشهای درمان خانگی کیست مینیسک زانو محسوب میشود که نتیجهاش کاهش التهاب و درد با استفاده از کمپرس یخ است
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs): کاهش درد و التهاب، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن
- فیزیوتراپی: تقویت عضلات اطراف زانو، بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد
- بریس زانو: حمایت از مفصل زانو و کاهش فشار روی آن
جراحی کیست مینیسک زانو
در صورتی که درمانهای خانگی موثر نباشند یا کیست، بزرگ و دردناک باشد، ممکن است پزشک به جراحی توصیه کند. رایجترین روش جراحی برای درمان کیست مینیسک، آرتروسکوپی است. پزشک با توجه به شرایط خاص شما، بهترین روش درمانی را انتخاب خواهد کرد. عوامل مختلفی در این تصمیمگیری نقش دارند، از جمله:
- سن و فعالیت بدنی: افراد جوان و فعالتر ممکن است به درمانهای تهاجمیتری نیاز داشته باشند
- شغل: افرادی که مشاغلی با فعالیت بدنی زیاد دارند، ممکن است به درمان سریعتر نیاز داشته باشند
- شدت علائم: در صورت شدید بودن علائم، ممکن است پزشک توصیه کند که هرچه زودتر جراحی کنید
رایجترین روش جراحی برای درمان کیست مینیسک، آرتروسکوپی است. آرتروسکوپی، یک روش جراحی کمتهاجمی است که در آن جراح با استفاده از یک دوربین کوچک و ابزارهای جراحی، داخل مفصل زانو را بررسی میکند و عمل جراحی را انجام میدهد.
مراحل آرتروسکوپی برای درمان کیست مینیسک عبارتاند از:
- بیحسی: قبل از عمل، ناحیه زانو بیحس میشود
- اعمال برشهای کوچک: در این مرحله، چند بریدگی کوچک در اطراف زانو توسط پزشک ایجاد میشود
- وارد کردن آرتروسکوپ: آرتروسکوپ، که یک لوله نازک همراه با دوربین است، از طریق یکی از برشها وارد مفصل زانو میشود
- بررسی مفصل: جراح با استفاده از تصاویر دوربین، پارگی مینیسک و کیست را بررسی میکند
- برداشتن کیست: جراح با استفاده از ابزارهای جراحی، کیست را بهطور کامل برمیدارد
- ترمیم پارگی مینیسک: در صورتی که پارگی مینیسک وجود داشته باشد، جراح آن را ترمیم میکند
- بستن برشها: پس از اتمام عمل، برشها بسته و روی زانو پانسمان میشود.